خلاصه ای درباره میشل فوکو
میشل فوکو بی شک یکی از اندیشمندان دهه های اخیر است که بر جریانهای فکری زمان حیات اش و پس از آن تاثیر بسزا گذاشته است. برخی، وی را منتقد رادیکال اندیشه مدرن و برخی بیشتر از یک منتقد، او را از جملة بنیانگذاران جریان فکری ای پسا مدرنیسم می دانند.
در هر حال، و با هر نگاهی به نوشته های وی، افکار فوکو ترکیبی به هم پیچیده از جریانهای فکری مختلف است. مرز های اصلی جهان اندیشه ی فوکو را پدیدار شناسی،هرمنیوتیک،ساختار گرایی و مارکسیسم تشکیل می دهد.اندیشه ی فوکو با تمامی این گرایش های فکری عمیقا تفاوت دارد و متوجه خصلت منفرد و پراکنده ی رخداد های تاربخی است. (دریفوس،1387: 14)
تحلیل اصلی فوکو درباره ی اشکال اساسی ساختمان افکار و اندیشه ها مبتنی بر روابط قدرت و دانش است که از طریق آنها به سوژه تبدیل شده اند.وی به بررسی روتدهایی علاقه دارد که از طریق آنها عقلانیت ساخته می شود و بر سوژه های انسانی اعمال می گردد تا آن موضوع را به اشکال مختلف دانش تبدیل کند.
پرسش اصلی او این است که چگونه اشکال مختلف گفتمان علمی به عنوان نظامی از روابط قدرت ایجاد می شود. درین چکیده ابتدا مختصری یه ایده های اصلی برخی از آثار فوکو و سپس تحلیل او از مفهوم قدرت از منظر یک متفکر انتقادی پرداخته می شود. به نظر می رسد یکی از ایده های اصلی فوکو در نوشتن آثارش ، تقابل با تاریخ عقاید و تلاش او برای بلا اثر ساختن آن باشد. مطابق مفروضات تاریخ عقاید ، که به دلیل اتکا و وابستگی به مضامین تعبیری و بیانی به سمت اومانیسم و ایده آلیسم سوق می یابد ،سوژه ی شناساگری برای تاریخ وجود دارد ...که نام آن انسان است.تاریخ عقاید برای آنکه این انسان را در هاله ای از تقدیس قرار دهد به تداوم های اساسی و جوهری برای آن پراخته است. (دانل،1380) فوکو بر آن است است در مقابل این استمرار ،لحظات تاریخی متفاوتی را در کنار هم بنشاند و ازین طریق گسست ها را در دانش آشکار کند. در اثر دیگر،نظم اشیاء(دیرینه شناسی علوم انسانی)فوکو به تحلیل گفتمان و روابط گفتمانی می پردازد،مسئله اصلی او شرایط امکان پیدایش انسان به عنوان موضوع دانش است بر خلاف آثاریشینش،شرایط غیر گفتمانی ،یعنی نهادی و اجتماعی را مورد بحث قرار نداد،بلکه تنها از قواعد تشکیل شیوه های تفکر بحث کرد.(یعنی قواعد و روابط درونی و روند تشکیل و تغییر گفتمان ها و نظام های فکری در علوم انسانی) وی اشکال دانش در سه دوره از تاریخ(رنسانس،کلاسیک و مدرن)را با هم مقایسه کرده و معتقد به وجود ساختار فکری یا صورتبندی دانایی یا اپیستمه ی خاص هر دوره است. وی اذعان دارد که تحول از یک عصر به عصر دیگر تکاملی نیست بلکه دارای وجه شناخت و اپیستمه ی خاص خودش است! فوکو رد امکان علوم انسان را در اپیستمه ی مدرن دنبال می کند که خود فضایی سه بعدی از علوم طبیعی و ریاضی ،تامل فلسفی، و علوم زیست شناختی،زبانی و تولیدی است و علوم انسان مد نظر او در فضای درون این سه ضلع جایگاهی لرزان دارد.در برداشت او ماهیت ثانوی و غیر قطعی علوم انسانی،در همین جایگاه معرفتی است. (دریفوس،1387:) به طور کل دیرینه شناسی اثر حاکی از آن است که شخصیت انسان که رشته های مذکور توجه خود را به آن معطوف می کنند ،]
+ نوشته شده در جمعه بیست و پنجم فروردین ۱۳۹۱ ساعت 15:10 توسط ابوصدرا
|