مدت ها قبل از استقرار نهايى اسلام در افريقا، مردان مقدس و مرشدان، با بخش هايى از اين قارّه تصادفاً ارتباط پيدا كرده بودند.گرايش هاى اسلامى و صوفيانه همزمان وارد آفريقا شدند و گسترش آنها نيز توأمان بود.

ازقرن نهم هجرى/سيزدهم ميلادى فرقه هاى صوفى اى بهوجود آمدند كه ويژگى هاى برجسته اى داشتند كه هم اينك نيز به همان ويژگى ها شناخته مى شوند.(3).شمارى از سلسله ها يا طريقت هاى صوفيانه وجود دارند كه اكثر مسلمانان آفريقا با آنها پيوند دارند.

رباط يا زاويه مكانى براى درس، اطعام و اقامت مسافران بود.حركت اسلامى به نام المُراويد يا المرابطون معروف است (زيرا اين حركت از آن رباط شروع شد) توسط فرد مقرراتىِ خشنى به نام عبدالله بن ياسين شروع شد که كه رسالت اصلاحى خود را در ميان قبائل بربرِ كشور مغرب، يعنى گودالا،[7] از سال 430ق/39ـ1038م تا سال 450ق/59-1058 آغاز كرد.

هم اكنون در جمهورى سودان فرقه ختميّه مشهورترين فرقه است.در شمال شرق سودان و شاخ آفريقا مشهورترين طريقه، قادريه است.احمديّه طريقه مشهور ديگرى است كه توسط سيد احمد ابن ادريس الفاسى (1173ق /1760م ـ1253ق/1837م) فاضل ترين اصلاح طلب مكّه پايه گذارى شد.

فرقه رفاعيّه در سواحل (ساحل) زنگبار گسترش يافت. رفاعيّه اعمال بسيار سختى را انجام مى دهند; از جمله اين اعمال بلعيدن آتش و استفاده از ابزارهاى تيز براى سوراخ كردن بخش هايى از بدن است. اعضاى اين فرقه در حال تكرار ذكر و سرودهاى ستايش خداوند، پيامبر و شيخ احمد رفاعى از طبل و تنبور استفاده مى كنند.

در مجموع قادريه بيشترين پيروان را در شرق آفريقا دارد.

فرقه هاى صوفى در غرب آفريقا توسط بربرهاى شمال آفريقا گسترش يافتندقادريه اولين فرقه اى بود كه وارد غرب آفريقا شد.

فرقه تيجانيّه، كه توسط شيخ احمد بن محمد تيجانى (1230ق /1815م ـ 1150ق /1737م)، پايه گذارى شد، بعد از شكل گيرى بلافاصله مورد قبول عامه قرار گرفت.اين فرقه با تلاش هاى عمربن سعيد فوطى پيروان زيادى را جذب كرد. درقرن سيزدهم هجرى/نوزدهم ميلادى اين فرقه درجنوب صحرا به عنوان قدرتى دينىوسياسى ظاهر شد.

فرقه شاذليه:اگرچه اين فرقه در غرب آفريقا تأثير اندكى داشته، در ديگر بخش هاى آفريقا گسترش يافته است. اين فرقه در ابتدا توسط يك مسلمان پولويى، به نام على الصوفى از فوتاجالون، در طى ديدارش از فز[29] به آنجا برده شد. با شروع انتشار فرقه تيجانيه توسط حاج عمر تال در آن منطقه از دور خارج شدند و پيروان شاذليه به تيجانيه گرويدند.

نشانه هاى افول به طرق مختلفى در تصوف آفريقا بروز يافته است ، درچنين اوضاع واحوالى بازتاب گفته هاى ابن جوزى و ابن تيميه هم اكنون در بخش هايى از آفريقا به گوش مى رسد و از جانب جنبش وهابى تقويت مى شود.

در قرن سيزدهم هجرى/نوزدهم ميلادى فرقه سنوسيه را محمد بن على سنوسى خطابى ادريسى حسنى در سيرنائيكا بنيان گذارى كرد (1201ق/1787م ـ 1275ق/1859م). اين فرقه به سرعت فراگير شد.