تاملی در معنا و مفهوم سرمایه اجتماعی

  چکیده:
 مفهوم سرمایه اجتماعی نوپا و دارای سه مولفه مهم اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی و مشارکت اجتماعی است که خود هم معلول و هم گسترش دهنده این سه مولفه است. ضمنا این سرمایه حیاتی، وابستگی و ارتباط متقابل و محکمی با سرمایه فیزیکی، اقتصادی و انسانی دارد، به  تسریع توسعه اقتصادی و فرهنگی و اطلاعاتی و رشد و بالندگی جامعه یاری می رساند؛ موجب ایجاد حس همکاری و همیاری و مشارکت میان اعضای جامعه می شود؛ و مهم تر این که شرط لازم برای توسعه هر نظام اجتماعی، مقدمه ایجاد جامعه مدنی، گسترش دهنده حوزه عمومی، و به عقیده آنتونی گیدنز، به عنوان زیربنای ایجاد جامعه مدرن مطرح است.

 از دیگر سو با کاهش و افول سرمایه اجتماعی، شاهد تبعیض، نابرابری، مهاجرت، عدم حس اعتماد عمومی، کاهش مشارکت اجتماعی، افول امور خیریه، افزایش انحرافات و اعتیاد و فروپاشی خانواده و شکاف بین نسلی خواهیم بود که بررسی اهمیت و میزان تاثیر گذاری هر یک از این متغیرها خود به تحقیق مفصل اجتماعی نیازمند است.

بر این مبنا بحث سرمایه اجتماعی اگرچه اولین بار در جریان تعاملات اقتصادی مطرح شده لکن از این مبدا به دیگر حوزه های علوم اجتماعی و سیاسی ورود پیدا کرد و امروزه به یکی از مهمترین منابع بهره برداری از نیروهای اجتماعی در جهت تعالی جامعه به حساب می آید.

ادامه نوشته

‌سرمایه‌ اجتماعی‌ و توسعه اجتماعی

ادامه نوشته

سرمایه اجتماعی

در حال حاضر بیش از دوهزار مقاله در نشریات انگلیسی زبان درباره جنبه های مختلف و متفاوت سرمایه اجتماعی منتشر شده است . اکثر این مقاله ها  به نظر می رسد که کارکرد  این مفهوم را البته با انتقادهایی مورد تأکید قرارداده اند .(Fine2006:4) سرمایه اجتماعی به طور کلی شامل نهادها،روابط، گرایش ها ، ارزش ها و هنجارهایی است که بر رفتارها و تعاملات بین افراد حاکم است (Grootaert and van- Bestelaer2002:2 )به عبارت دیگر، سرمایه اجتماعی آن دسته از شبکه ها و هنجارهایی است که مردم را قادر به عمل جمعی می کند.(Woolcock and Narayan2002:2) این دو تعریف به گونه ای شامل تمام تعاریفی است که تا به حال از سرمایه اجتماعی ارائه شده است.از این نظر که روابط اجتماعی، شبکه ها، هنجارها و ارزش ها در عملکرد و توسعه یک جامعه مهم اند ، زمان بسیاری است که این مفهوم در ادبیات جامعه شناسی، علوم سیاسی، اقتصاد، انسان شناسی و مدیریت وجود دارد. اما سرمایه اجتماعی طی پانزده سال گذشته ویا بیشتر این نگرش های مختلف وموجود در این چند رشته را هماهنگ کرده است . برای تعریف سرمایه اجتماعی باید کمی احتیاط کرد؛ چون ممکن است آن را خیلی گسترده و به صورت شاخه ای فراگیر تعریف کنیم که هر نوع دارایی را که در شاخه های مرسوم (یعنی سرمایه های طبیعی ، اقتصادی و انسانی) جای نگیرد، شامل شود.. مفهومی که همه چیز را دربر گیرد، شاید هیچ چیزی را توضیح ندهدGrootaert and van- Bastelaer,2002:2) ).پاتنام منظور از سرمایه اجتماعی را سرمایه ها و منابعی می داند که افراد و اجتماعات از طریق پیوند با یکدیگر  در نوع بخصوصی از ارتباطات می توانند به آن دسترسی داشته باشند ( Putnam1995) وی همچنین اظهار می دارد که " سرمایه اجتماعی " همچون مفاهیم سرمایه فیزیکی و سرمایه انسانی( ابزار و آموزشهایی که بهره وری فردی را افزایش می دهند ) به ویژگیهای سازمان اجتماعی ازقبیل شبکه ها ، هنجارها و اعتماد اشاره دارد که هماهنگی و همکاری  برای کسب سود متقابل را تسهیل می کنند . سرمایه اجتماعی سود سرمایه گذاری در زمینه سرمایه فیزیکی و سرمایه انسانی را افزیش می دهد(پاتنام ؛ 1385: 95).

       همان طور که سرمایه فیزیکی با ایجاد تغییرات در مواد برای شکل دادن به ابزارهایی که تولید را تسهیل می کنند به وجود می آید ، سرمایه انسانی با تغییر دادن افراد برای دادن مهارتها و تواناییهایی  به آنها پدید می آید و افراد را توانا   می سازد به شیوه های جدید رفتار کنند، سرمایه اجتماعی به نوبه خود هنگامی به وجود می آید که روابط میان افراد به شیوه ای دگرگون شود که کنش را تسهیل کند . سرمایه فیزیکی کاملا ملموس است و به صورت مادی و قابل مشاهده تجسم یافته است . سرمایه انسانی کمتر ملموس است و در مهارتها و دانشی  که فرد کسب کرده تجسم می یابد ؛ سرمایه اجتماعی حتی کمتر از این محسوس است،زیرا درروابط میان افراد تجسم مییابد(کلمن،1377: 5- 264).

ادامه نوشته

سرمایه اجتماعی مفهومی نو در جامعه شناسی

ادامه نوشته