هويت فردي و جمعي
هويت فردي و جمعي
مفهوم هويت
هويت عبارت است از اين كه شخص بداند كيست و مقصدش كجاست.
«نشريه: رسالت» «مؤلف: دكتر صمد آقاميري/صفحه: 4»
نقش هويت در يك گروه اجتماعي
داشتن هويت دليل ضمني وجود وحدت دروني با عقايد و ارزشهاي يك گروه اجتماعي است.
«نشريه: رسالت» «مؤلف: دكتر صمد آقاميري/صفحه: 4»
هويت از ديدگاه آنتوني گيدنز
[آنتوني گيدنز](1) «هويت از آنجايي كسب ميشود كه تأمينكننده كالاي فرهنگي است و هر فرد، كالاي فرهنگياش را از آنجا كسب ميكند.»(2)
1- جامعهشناس و نظريهپرداز انگليسي]
2- دكتر اسعد اردلان، پديده جهاني شدن و حقوق فرهنگي، فصلنامه سياست خارجي، تابستان 1379، ص 486.
«نشريه: همشهري» «مؤلف: خليل آزادي/ منيره رضايي/صفحه: 6»
مفهوم هويت فردي
منظور از شخصيت [هويت](1) نوعي خودآگاهي است كه عمق آن بايد به نحوي صلابت شخصيت را تضمين كند. شخص گذشتة خود را همراه دارد، ولي اسير آن نيست يعني نسبت به آن حالت انفعالي ندارد، بلكه گويي مسلط بر آن است و جنبههاي مثبت و منفي آن را از نظر دور نميدارد. در مورد فرد هم موقعي ميتوان از شخصيت صحبت كرد كه او حافظ گذشته خود باشد يعني نسبت بدان مسئول باشد. ولي در عينحال فهم و اراده نيز داشته باشد. بر اساس فهم و اراده است كه گذشته هم سنجيده ميشود و هم اعتبار مييابد. شخصيت فقط حفظ گذشته نيست بلكه فهم آن هم هست، به طوري كه بدون اين فهم و آگاهي شخصيت به وجود نميآيد.(2)
1- هويت مساوي و هممعني شخصيت است- برگرفته از همين مقاله].
2- نامه فرهنگ، سال سوم، شماره اول، ص 10.
«نشريه: سوره» «مؤلف: يوسفعلي ميرشكاك/صفحه: 34»
مفهوم هويت فردي
مجموع تمايلات، عادات، رسوم و طرز تلقيهاي فرد از يك موضوع را هويت فردي گويند.
[گفتگو با دكتر علي بيگدلي استاد گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي با عنوان سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: گفتارهايي درباره هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 173/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت فردي
هويت فردي عبارت است از اكتساب و تعهد نسبت به نقشها و هويتهاي اجتماعي كه انتخابهاي حرفهاي، مذهبي، سياسي و اخلاقي فرد را تحت تأثير قرار ميدهد.
«نشريه: مجله علوم تربيتي و روانشناسي» «مؤلف: محمدرضا يوسفزاده/ويدا فلاحي/صفحه: 545»
مفهوم هويت شخصي
… هويت شخصي عبارت است از… [تداوم فرد در زمان و مكان] اما به صورت بازتاب تفسيري كه شخص از آن به عمل آورده است. اين تفسير شامل مؤلفة شناختي «شخص بودن» هم ميشود. شخص بودن تنها به معناي فاعل بودن نيست، بلكه بايد مفهوم معيني از شخص را نيز در برداشته باشد. مفهومي كه هم براي «خود» و هم براي ديگران آشنا و معمول باشد.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 82/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت شخصي
هويت شخصي نوعي خصيصه متمايز، يا حتي مجموعهاي از خصيصههاي متمايز، نيست كه در اختيار فرد قرار گرفته باشد. هويت شخصي در حقيقت همان «خود» است كه شخص آن را به عنوان بازتابي از زندگينامهاش ميپذيرد. در اينجا نيز هويت به معناي تداوم فرد در زمان و مكان است.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 82/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت شخصي
«هويت» شخصي بر خلاف «خود» به عنوان پديدهاي عام، مستلزم آگاهي بازتابي است. «هويت» در واقع همان چيزي است كه فرد، چنان كه در اصطلاح «خودآگاهي» آمده است، به «آن» آگاهي دارد. به عبارت ديگر، هويت شخص چيزي نيست كه در نتيجه تداوم كنشهاي اجتماعي فرد به او تفويض شده باشد، بلكه چيزي است كه فرد بايد آن را به طور مداوم و روزمره ايجاد كند و در فعاليتهاي بازتابي خويش مورد حفاظت و پشتيباني قرار دهد.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 8/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت شخصي
خطر كردن عامدانه و آگاهانه نوعي «تجربه اعتماد» (به معناي اعتماد اساسي) است كه در نهايت امر الزامهايي براي هويت شخصي فرد در بر خواهد داشت.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 190/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت شخصي
هويت شخصي پيش از هر چيز با ارجاع به پيشينيان و خويشاوندان تعريف ميشود؛ فرد يك قبيله قبل از هر چيز به عنوان «فرزند فلان» شناخته ميشود، سپس با نامي كوچك، كه نام يكي از اجداد، يك بزرگ قوم، يك پيامبر يا يك شخص مقدس ميتواند باشد.
«كتاب: هويت انساني» «گردآوري: ادگار مورن/مترجم: امير نيكپي- فائزه محمدي/صفحه: 109/نشر: قصيدهسرا/تهران»
ويژگي هويت شخصي
هويت شخصي را بايد خلق كرد و تقريباً به طور مداوم آن را، با توجه به تجربيات گاه متناقض زندگي روزمره و گرايشهاي تقطيعكننده نهادهاي امروزين، مورد تنظيم و تجديد قرار داد.
«كتاب: تجدد و تشخّص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 261/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت شخصي
ايجاد و حفظ مفهوم ثابت و پايداري از هويت شخصي مستلزم حضور ديگر عناصر امنيت وجودي نيز هست- كه يعني پذيرفتن واقعيت چيزها و اشخاص ديگر- ولي مستقيماً از آنها مشتق نميشود. احساس هويت شخصي، مانند ديگر ابعاد امنيت وجودي، در عين حال هم فربه و نيرومند است و هم ظريف و شكستني. شكستني از آن روي كه شرح حال معيني كه فرد به طور بازتابي در ذهن خود حفظ ميكند تنها يكي از بسيار «تاريخچه»هاي بالقوهاي است كه وي ميتواند دربارة رشد و توسعه «خود» خويش تعريف كند؛ و، فربه از آن نظر كه احساس هويت شخصي اغلب آنقدر امنيت بخش هست كه شخص بتواند تشنجها و تغييرات جاري محيط اجتماعي پيرامون خود را به طرزي موفقيتآميز از سر بگذارند.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 85/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت شخصي
هويت شخصي، به عنوان پديدهاي منتظم مستلزم روايت معيني است؛ روايت «خود» بايد صريح و بي اما و اگر باشد. براي ايجاد و استوار داشتن مفهوم جامعي از «خود» ترتيب دادن يادداشتهاي منظم روزانه و تدوين زندگينامه شخصي از توصيههاي عمده است.
«كتاب: تجدد و تشخّص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 113/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت شخصي
«محتواي» هويت شخصي يا، به عبارت ديگر، ويژگيهايي كه زندگينامة شخص از آنها ساخته ميشود، مانند ديگر عرصههاي وجودي، از نظر اجتماعي و فرهنگي متغير است.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 85/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت فردي
جامعه متشكل از مجموعه هويتهاست كه هر يك بر اساس قاعدهاي تعريف شده بر مبناي قرارداد اجتماعي، حوزهاي به نام حضور فردي دارند و در آن حق دارند آنطور كه شايسته ميپندارند فعاليت داشته باشند.
«نشريه: كيهان» «مؤلف: دكتر كاظم سليمي/صفحه: 7»
محصول اجتماع بودن هويتهاي فردي
هويتهاي فردي، ولو با تأكيدي كه بر تفاوتهاي تجسم يافتة بيهمتا ميشود، در هر حال محصول اجتماع هستند. در جامعهپذيري اوليه و در مرحله متعاقب آن، در نظم تعاملي، و در رويه نهادينه شده… فرد توسط خودش و ديگران با ملاكهايي ممتاز ميگردد تا از ساير افراد متمايز شود.
«كتاب: هويت اجتماعي» «گردآوري: ريچارد جنكينز/مترجم: تورج ياراحمدي/صفحه: 135/نشر: شيرازه/تهران»
روشهاي تكوين هويت فردي
هويت فردي: روشهاي تكوين هويت فردي
1- خودشناسي
2- هدف زندگي
3- خلاقيت
4- وحدت با خود
5- مسؤوليتپذيري
6- تصحيح برداشتهاي شخصي
7- پذيرش جنسيت
8- همانندسازي متعادل
9- مثبتگرايي.
«نشريه: مردمسالاري» «مؤلف: سميه وزيري/صفحه: 6»
پارادوكس موجود در هويت فردي
هر فرد در خود يك شخصيت پرهيبت دارد كه هميشه نميتواند بر شخصيت دوم متضاد و دشمن خود چيره شود. او چندين شخصيت ديگر را در زنجير ميكشد تا خود حاكم باشد، و بر غار پرهياهوي اسيران خود حكم راند.
«كتاب: هويت انساني» «گردآوري: ادگار مورن/مترجم: امير نيكپي. فائزه محمدي/صفحه: 122/نشر: قصيدهسرا/تهران»
عوامل تأثيرگذار بر هويت شخصي
حفظ عناصر ثابت كردار شخصي در محيطها و مجامع گوناگون و همچنين در كنشهاي متقابل اجتماعي يكي از مهمترين وسيلههايي است كه به طور معمول انسجام و يكپارچگي هويت شخصي را تأمين ميكند.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 145»
عوامل تأثيرگذار بر هويت شخصي
لحظههاي سرنوشتساز نقطههاي عطفي هستند كه پيامدهايي بسيار مهم، نه فقط براي چگونگي رفتار فرد در آينده، بلكه براي هويت شخصي وي در بردارند. زيرا، تصميمگيريهاي پر اهميت، به مجرد آنكه محقق يابند، از طريق تحولاتي كه در شيوه زندگي پديد ميآورند، تأثيرات بازتابي خود را بر شكلگيري هويت شخصي اعمال ميكنند.
«كتاب: تجدد و تشخص جامعه و هويت شخصي در عصر جديد» «گردآوري: آنتوني گيدنز/مترجم: ناصر موفقيان/صفحه: 203/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت جمعي
[هويت جمعي] به شيوههايي كه به واسطه آنها افراد و جماعتها در روابط اجتماعي خود از افراد و جماعتهاي ديگر متمايز ميشوند اشاره دارد و برقراري و متمايز ساختن نظاممند نسبتهاي شباهت و تفاوت ميان افراد، ميان جماعتها، و ميان افراد و جماعتها است.
«كتاب: هويت اجتماعي» «گردآوري: ريچارد جنكينز/مترجم: تورج ياراحمدي/صفحه: 7/نشر: شيرازه/تهران»
مفهوم هويت جمعي
[هويت جمعي عبارتند از:] جايگاهي از زندگي اجتماعي كه در فرايند اجتماعي شدن حاصل شده و طي آن افراد يك جامعه معمولاً با ضمير «ما» خود را متعلق و مديون بدان ميدانند و در برابر آن نوعي احساس تعهد و تكليف مينمايند.(1)
1- عبدالهي محمد، «جامعهشناسي بحران هويت» فصلنامه پژوهش، سال اول، ش 2 و 3، پائيز و زمستان 1379.
«نشريه: مجله علوم تربيتي و روانشناسي» «مؤلف: عليرضا حاجيخياط/صفحه: 177»
مفهوم هويت اجتماعي
هويت اجتماعي، درك ما از اين مطلب است كه چه كسي هستيم و ديگران كيستند و از آن طرف، درك ديگران از خودشان و افراد ديگر چيست.
«كتاب: هويت اجتماعي» «گردآوري: ريچارد جنكينز/مترجم: تورج ياراحمدي/صفحه: 8-7/نشر: شيرازه/تهران»
ويژگي هويت جمعي
هويتهاي جمعي تأكيد بر آن دارند كه مردم به چه شيوههايي به هم شباهت مييابند و چه چيزي به باور عام وجه اشتراك آنها است.
«كتاب: هويت اجتماعي» «گردآوري: ريچارد جنكينز/مترجم: تورج ياراحمدي/صفحه: 135/نشر: شيرازه/تهران»
ويژگي هويت اجتماعي
هويت اجتماعي خصلت يا خصيصة همه انسانها به عنوان موجوداتي اجتماعي است.
«كتاب: هويت اجتماعي» «گردآوري: ريچارد جنكينز/مترجم: تورج ياراحمدي/صفحه: 5/نشر: شيرازه/تهران»
ابعاد مهم جهت فهم هويت جمعي
… براي فهم هويت جمعي موجود در يك كشور، لازم است روي چند بُعد مهم، اساسي و محوري كه نقش اصلي در شكلدهي به هويت دارند، تأكيد شود. [اين ابعاد عبارتند از:]
1- بستگي جغرافيايي
2- بستگي نژادي، قومي، طايفهاي
3- بستگي قومي و زباني
4- بستگيهاي فكري، ديني، اخلاقي و اجتماعي.
[برگرفته از مقاله هويت ايراني در كشاكش تحولات سياسي ايران در چهار قرن اخير نوشته رسول جعفريان]
«كتاب: مؤلفههاي هويت ملي در ايران» «به اهتمام: گروه تحقيقات سياسي اسلام/صفحه: 7-5/نشر: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي/تهران»
تأثيرات هويت جمعي بر جامعه
… [هويت جمعي] كه شيوه مشترك و نحوه تفكر، احساسات و تمايلات يك گروه است نوعي احساس تعهد و تكليف به گروه را برميانگيزد اين احساس تا حد وسيعي به شدت و ميزان فراواني روابط اجتماعي افراد در سطح كشور بستگي دارد هرچه اين نوع هويت در سطح كشور قويتر باشد شخصيت اجتماعي شهروندان نيز منسجمتر و جديتر پيريزي [مي] گردد.(1)
1- چلبي مسعود، «ميزگرد وفاق اجتماعي» فصلنامه مطالعات ملي، سال نخست، ش يك، پائيز 1378.
«نشريه: مجله علوم تربيتي و روانشناسي» «مؤلف: عليرضا حاجيخياط/صفحه: 177»
انعطافپذيري هويتهاي اجتماعي
هويتهاي اجتماعي انعطافپذير هستند، زيرا ديالكتيك شناسايي، طبق ضابطه خود، هرگز به كلي مسدود و محدود نيست.
كتاب: هويت اجتماعي
«موضوع فرعي: هويت فردي و جمعي» «گردآوري: ريچارد جنكينز/مترجم: تورج ياراحمدي/صفحه: 104/نشر: شيرازه/تهران»
حكومت بزرگترين هويت جمعي جامعه
بزرگترين هويت جمعي در هر جامعه حكومت است كه نماينده خواستههاي مجموعه فردي جامعه است و فرمان رفتاري خود را از آنها دريافت ميكند.
«نشريه: كيهان» «مؤلف: دكتر كاظم سليمي/صفحه: 7»
مقايسه هويت فردي جمعي
هويتي كه در روابط بين شخصي بسيار نزديك، گرم، صميمي و در عين حال بنابر ويژگيهاي منحصر به فرد شخص عمدتاً برجستگي نسبي مييابد، هويت شخصي است. روابط بين گروهي هم كه بر ويژگيهاي منحصر بفرد گروهي در مقايسه درون گروه با برون گروه متمركزست، غالباً موجب برجستگي نسبي هويت جمعي ميگردد.
«نشريه: مجله علوم تربيتي و روانشناسي» «مؤلف: بهزاد دوران و منوچهر محسني/صفحه: 85»
تفاوت هويت فردي با هويت جمعي
هويت فردي همان تشخيص يا معرفي فرد يا خودي است كه او را از ديگران متمايز ميكند. اما هويت جمعي، هويتي است كه فرد در جامعه و در اثر ارتباط با جامعه، گروهها و نهادهاي ديگر كسب ميكند. يعني «خود» تبديل به «ما» ميشود.
[گفتگو با علي بيگدلي استاد گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي با عنوان سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: گفتارهايي درباره هويت ملي در ايران» «تدوين: داود ميرمحمدي/صفحه: 173/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
تفاوت هويت فردي با هويت جمعي
بارزترين فرق ميان هويت فردي و هويت جمعي در اين… [است] كه هويت فردي بر تفاوت و هويت جمعي بر شباهت تأكيد دارد.
«كتاب: هويت اجتماعي» «گردآوري: ريچارد جنكينز/مترجم: تورج ياراحمدي/صفحه: 34/نشر: شيرازه/تهران»
تأثيرپذير بودن هويت فردي و جمعي
با پاگذاشتن در عصر مدرنيته و تأثيرپذيري از آن، هويت فردي و جمعي تغيير مييابد… اين موضوع نيز مؤيد آن است كه هويت يك امر پايدار نيست، بلكه در حال تغيير محتوايي و نيز تغيير شكلي است.
[گفتگو با دكتر علي بيگدلي استاد گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي با عنوان سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: گفتارهايي درباره هويت ملي در ايران» «تدوين: داود ميرمحمدي/صفحه: 175/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
چگونگي تبديل هويت فردي به هويت جمعي
اگر فردي در جريان و در فرايند ارتباطات و مناسبات اجتماعي عضو گروه، جمعيت يا واحد سياسي شود هويت فردياش تبديل به هويت جمعي ميشود به عبارتي هر يك از ما به تنهايي و در خانه خود داراي هويت فردي هستيم، يكسري عادات و رسوم مختص به خودمان داريم. مثل شيوه لباس پوشيدمان، غذاخوردن و… اما زماني كه وارد اجتماعي يا يك گروه سياسي ميشويم، ناچاريم كه با گروه سازگاري داشته باشيم. در اين حالت هويت فردي ما تبديل به هويت جمعي ميشود.
[گفتگو با دكتر علي بيگدلي استاد گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي با عنوان سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: گفتارهايي درباره هويت ملي در ايران» «تدوين: داود ميرمحمدي/صفحه: 173/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر هاديان
دكتر هاديان: هويت جمعي يك مسأله اعتباري است. ما ميدانيم حول و حوش بينهايت چيز هويت جمعي پيدا كنيم. يك نمونهاش درد مشترك است. ما كيستيم كه اين درد را داريم، در مقايسه با كساني كه اين درد را ندارد خود را تعريف ميكنيم.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 7»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر هاديان
[دكتر هاديان] تكيهام [در مورد تعريف هويت جمعي] بر مسأله ماهيت يا ويژگيهاي ذاتي يا وجود يك فرد يا يك جمع يا يك نوع نيست بلكه بيشتر بر اين باورم كه بينهايت موضوع وجود دارد كه ما ميتوانيم حول محور آن هويت خودمان را سازمان دهيم. انسان و جامعه داراي ويژگيهاي متفاوتي هستند. ما ميتوانيم همة انسانهايي را كه فرضاً يك دست ندارند در حول محور دست نداشتن جمع كنيم و يك هويت جمعي بسازيم.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 4»
مفهوم هويت جمعي از ديدگاه دكتر رجبي
[دكتر رجبي] هويت جمعي مجموعهاي از خصايص ذاتي است كه يك گروه اجتماعي و يا يك جامعه را در كليت بشري از ساير گروهها و جوامع مشخص و متمايز ميكند. البته اين امر نسبي است و در ذيل اين هويت ميتوان هويتهاي فرعيتري را مشخص كرد.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 4»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر رجبي
[دكتر رجبي:] هويت جمعي مثل هويت شخصي سير تكاملي دارد، رشد ميكند ولي عوض نميشود. من از كودكي تا آخر عمر جلوههاي شخصيتي مختلفي پيدا ميكنم ولي به هر حال آن هويتم از بين نميرود كه هر بار مرا به يك چيز ديگري بخوانند و بگويند يك كس ديگر است. در حفظ و رشد هويت جمعي عواملي تاريخي نقش دارند و همزمان عوامل براي از بين بردنش تلاش ميكنند.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 8»
عنصر اساسي در هويت جمعي از ديدگاه دكتر رجبي
[دكتر رجبي:] عنصر اساسي در هويت جمعي خودآگاهي است. … در مواقع بحراني مثل جنگها و فروپاشي كشورها يك احساس مشترك و يك هويت جمعي متجلي ميشود كه هر ملتي خود را از ديگري جدا ميداند. در اينجا افراد و اعضاي يك گروه به نوعي خودآگاهي ميرسند و آن هويت جمعي جلوه ميكند.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 7»
عامل تهديد كننده هويت جمعي از ديدگاه دكتر رجبي
[دكتر رجبي:] مهمترين عامل تهديدكننده هويت جمعي فقدان خودآگاهي است. چيزي كه يكجا هويت جمعي را از بين ميبرد اين است كه در يك خط مستمري از زمان هرگز اين خودآگاهي در مردم بوجود نيايد كه كيستند و با ديگران چه تفاوتي دارند. برخي ملتها در طول تاريخ بتدريج زبان و فرهنگ و هويت خود را از دست دادهاند و خودشان هم متوجه نشدهاند. گاهي هم ممكن است فرهنگ، تمدن و هويت بصورت دفعي و قهري از بين برود. مهمترين علت مبقيه هويت جمعي خودآگاهي جمعي يا تاريخي است كه فرد بداند ريشهاش چه بوده و از كجا سرچشمه گرفته و چه سيري را طي كرده و آيندهاش چيست؟
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 8»
مفهوم هويت جمعي از ديدگاه دكتر آزاد
[دكتر آزاد:] هويت جمعي يك پديده ساختني و در عينحال تميزدهنده بين يك گروه از گروه ديگر است. ولي اين هويت جمعي الزاماً متأثر از مرزبنديهاي تعارضآميز نيست.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد، پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 5»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر آزاد
[دكتر آزاد:] آن چيزي كه مجموعه را وا ميدارد كه بتواند با هم در شرايط آرام و بحراني از يك عناصر و عوامل مشترك مثل زبان و تاريخ و ادبيات استفاده كنند بدون اينكه حساسيت و آگاهي كامل از هم داشته باشند هويت جمعي است.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد، پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 5»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر آزاد
[دكتر آزاد:] بيشتر گرفتاريهاي ما اين است كه مفهوم هويت جمعي را به واقعيت بيروني معطوف نميكنيم. مسايلي كه اينجا [ميزگرد] در مورد هويت جمعي مطرح شد فضاي هويت جمعي است. اين تعاريف هويت جمعي نيست بلكه زمينه يا ظرف ساخته شدن هويت جمعي است، به نظر من هويت جمعي چيزي است كه در مقابل درد مشترك ايجاد ميشود و شكل ميگيرد.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد، پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 7»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر آزاد
[دكتر آزاد:] براي اينكه در نهايت از همه گفتمانها به يك چيز تحت عنوان آسيبشناسي از هويت جمعي برسيم به يك وجوه مشترك و يك نزديكي ذهني نياز داريم چيزي كه نزديكي ذهني را ممكن ميكند. معياري كه اين ذهنها را به همديگر نزديك ميكند واقعيت بيروني است. در غير اينصورت هر كسي ميتواند فرضي بگيرد كه اين هويت جمعي من است.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد، پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 6»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر آزاد
[دكتر آزاد در جواب سئوال كيهان فرهنگي مبني بر اين مطلب كه آيا هويت جمعي يك واقعيت عيني و خارجي دارد يا صرف امور ذهني گفت:] هويت جمعي ساخته شدني است يعني هويت جمعي در عمل اجتماعي انسانها با ديگران يا با خودشان ساخته ميشود. وقتي يك گروه ميخواهد ادعاي گروه بودن را مطرح كند مسأله هويت عنوان ميشود.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد، پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 5»
هويت جمعي از ديدگاه دكتر آزاد
[دكتر آزاد:] براي تعريف هويت جمعي يك ديدگاه سلبي وجود دارد و يك ديدگاه ايجابي. هويت جمعي متمايز از فرهنگ و زبان و … است هويت جمعي يك پديده تاريخي است يعني يك فرايند را طي ميكند و بنيانهاي تاريخي دارد… ويژگي ديگر هويت جمعي الزامآور بودن آن است يعني وقتي هويت جمعي يك ملت و قوم و طايفه و گروه را در نظر ميگيريد يك الزامات فرهنگي، اخلاقي، سياسي، اعتقادي و رفتاري را فراهم ميكند براي آدمهايي كه در آن قرار گرفتند.
… هويت جمعي كنترلكننده است عناصر دروني خودش را كنترل ميكند و به سادگي اجازه نميدهد كه اين عناصر از هم بپاشند و از هم جدا شوند و معارض عمل بكنند.… هويت جمعي تجلي عمل جمعي است. تجلي گروه است. به عبارت ديگر همان صفت جمعي است يعني خود جمع را توضيح ميدهد. مهمترين مطلب در مورد هويت جمعي عنصر خودآگاهي است.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد، پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 8»
عامل شكلگيري هويت جمعي از ديدگاه دكتر آزاد
[دكتر آزاد:] عامل مؤثر در شكلگيري هويت جمعي دردهاي مشترك است. اگر مشكلات و دردها وجود داشته باشند هويت جمعي شكل ميگيرد. بحرانهاي اجتماعي در ايجاد بحران هويت بسيار مؤثر است. برخي از ملتها در اثر بعضي از بحرانها هويتهاي جمعي پيدا كردند و برخي هويتهاي جمعي خود را از دست دادند. شاديها و غمها هم عوامل و متغيرهاي تعيينكننده و شكلدهنده به هويت جمعي هستند. اگر اين غمها و شاديهاي مشترك را از هويت خودمان جدا كنيم… ميتوان عوامل مبقيه را هم مؤثر دانست. وقتي برخي عوامل كارآيي خود را از دست ميدهند نتيجه معكوس بدست ميآيد.
[ميزگردي از سوي كيهان فرهنگي با حضور آقايان دكتر هاديان، دكتر رجبي و دكتر آزاد، پيرامون هويت جمعي]
«نشريه: كيهان فرهنگي» «صفحه: 8»
مفهوم هويت ملي
هويت ملي… عبارت است از: نوعي احترام و التزام به عناصر چهارگانهاي كه «خود جمعي» تودهاي مردم را تشكيل ميدهد. بر اساس چهار عامل سرزمين، جمعيت، حاكميت و فرهنگ مشترك، شما ميتوانيد تجليات هويت ملي را در چهار بعد ببينيد. يعني آنچه كه امروزه ما در عرصه روابط بينالملل شاهد هستيم، به ميزان زيادي تجلي همين هويت ملي با تعريفي است كه ذكر شد.
[گفت و گو با دكتر اصغر افتخاري، عضو هيأت علمي دانشكده علوم سياسي دانشگاه امام صادق و معاون پژوهشي پژوهشكده مطالعات راهبردي و سردبير فصلنامه مطالعات راهبردي]
«نشريه: ايران» «مؤلف: محمدرضا شرف همداني/صفحه: 8»
هويت ملي لازمه تشكيل كشور
هويت ملي ناظر است به فرايند ملتسازي و تجربه جديدي است در تاريخ تحول حيات بشري. آدميان يك هويت يا يك خود جديدي بنابر اصول مليت از خود پيدا ميكنند. كه اين خود- يا نگرش جمعي- جوهره واحد تازهاي را شكل ميدهد كه از آن به ملت- كشور ياد ميشود.
[گفت و گو با دكتر اصغر افتخاري، عضو هيأت علمي دانشكده علوم سياسي دانشگاه امام صادق و معاون پژوهشي پژوهشكده مطالعات راهبردي و سردبير فصلنامه مطالعات راهبردي]
«نشريه: ايران» «مؤلف: محمدرضا شرف همداني/صفحه: 8»
شاخصههاي مطرح در تبيين هويت ملي
در تبيين مسئله هويت ملي به لحاظ نظري مجموعه شاخصههايي مطرح است كه عبارتاند از:
1- تاريخ
2- سابقة فرهنگي
3- نقش دين و قوميت
4- ژئوپلتيك يا جغرافياي سياسي
5- مقدورات و تواناييهايي كه در يك كشور وجود دارد
6- نظام آموزشي و محتواي آموزشي در يك كشور
[برگرفته از مقاله «مفهومشناسي هويت ملي» در گفتگو با دكتر محمود روحالاميني: استاد مردمشناسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 26-25/نشر: مؤسسه مطالعات ملي/تهران»
رابطه هويت ملي و فردي
زماني كه از هويت ملي در سطح فردي پرسش ميكنيم، به ميزان تعلقات فرد به اجتماع ملي، يعني اجتماعي كه او خود را جزئي از آن ميداند، نظر داريم.
[گفتگو با دكتر نورالله قيصري عضو هيأت علمي گروه انديشه سياسي پژوهشكده امامخميني و انقلاب اسلامي با عنوان هويت ملي؛ مؤلفهها، چگونگي پيدايش و تكوين آن]
«كتاب: گفتارهايي درباره هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 100/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
رابطه هويت ملي و جمعي
هويت ملي از نوع هويت جمعي است. البته به اين معنا كه هويت ملي نشاندهنده اين سه واقعيت است كه صاحب هويت ملي احساس همبستگي، وابستگي و همچنين وفاداري نسبت به ملت خود دارد.
«كتاب: گفتارهايي درباره هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 174/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
رابطه هويت ملي و جمعي
زماني كه در سطح جمعي يا ملي، از هويت ملي صحبت ميكنيم از يك سو به ميزان آگاهي جمعي از تعلقات اشتراكات و بستگيهاي دروني آن جمع و تفاوتها با اجتماعات همنوع يا ملتهاي ديگر و از سوي ديگر به تصويري كه ديگر ملتها از ويژگيهاي ملت مورد نظر ارائه ميكنند و همچنين ميزان آگاهي و انطباق يا عدم انطباق تصور ملت از ويژگيهاي خود با اين تصور ارائه شده، نظر داريم.
[گفتگو با دكتر نورالله قيصري عضو هيأت علمي گروه انديشه سياسي پژوهشكده امام خميني و انقلاب اسلامي با عنوان هويت ملي؛ مؤلفهها، چگونگي پيدايش و تكوين آن]
«كتاب: گفتارهايي درباره هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 101-100/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت
مفهوم هويت از لحاظ لغوي
هويت در لغت به معناي چيستي و كيستي است؛ و از نياز انسان به شناختن و شناخته شدن سرچشمه ميگيرد.
«نشريه: نامه پژوهش» «مؤلف: اسماعيل معظمپور/صفحه: 1»
مفهوم هويت از نظر لغوي
طبق نظر حكما و متكلمين، ريشة «هويت» از واژة «هو» گرفته شده است كه به غايت، نهايت و كمال مطلق اشاره دارد. هو در حقيقت مشخصكننده عاليترين و بالاترين سطح اعتبار اسماء و صفات الهي است. از طرف ديگر هويت از نظر لغوي به معني تشخيص، ماهيت، سرشت، تفاوت و تشابه است و مرتبة خاصي از ذات احديت را نشان ميدهد كه همان مرتبة خاص لاهوتيت خدا ميباشد.
[گفتوگو با دكتر علي بيگدلي دكتراي تاريخ از دانشگاه تولوز فرانسه درباره سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داوود ميرمحمدي/صفحه: 171/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت از نظر لغوي
به لحاظ لغوي واژه هويت(identity) از واژة identitas مشتق شده و به دو معناي ظاهراً متناقض به كار ميرود: 1) همساني و يكنواختي مطلق؛ 2) تمايز كه در برگيرندة ثبات يا تداوم در طول زمان.
گرچه دو معناي نام برده متناقض و متضاد به نظر ميآيند، ولي در اصل به دو جنبة اصلي و مكمل هويت معطوف هستند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «گردآوري: احمد گل محمدي/صفحه: 222/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت
مفهوم هويت بر معاني تشكيلدهنده «خود» به مثابة يك سوژه تمركز دارد. به خودشناسي ساختار و محتوا ميبخشد و «خود» را با نظامهاي اجتماعي پيوند ميدهد. هويت در علوم اجتماعي داراي تاريخ جالب و پيچيدهاي است. اين مفهوم به طور كلي به اين موضوع ميپردازد كه يك شخص با توجه به معاني متفاوتي كه خود و ديگران به او ميدهند كيست.(1)
1- Victor. Gecas, “self concept” in Adam kuper and Jessica kuper, The social science encyclopedia, London: Routtedge, 1985, p. 739.
«نشريه: نامه پژوهش» «مؤلف: علي مرشديزاد /صفحه: 86»
مفهوم هويت
منظور از هويت، احساس تعلق به مجموعهاي مادي و معنوي است كه عناصر آن از قبل شكل گرفتهاند.(1) هويت را فرايند پاسخگويي آگاهانة فرد، قوم و يا ملت به پرسشهايي از حال حاضر خود و از گذشتهاش نيز ميتوان تعريف كرد. اين كه، كه بوده، كجا بوده، چه بوده، و چه هست، به عبارت ديگر متعلق به كدام قوم، ملت و نژاد است. خاستگاه اصلي و دايمياش كجاست. داراي چه فرهنگ و تمدني بوده و چه نقشي در توسعة تمدن جهاني داشته و امروز صاحب چه جايگاه سياسي- اقتصادي و فرهنگي در نظام جهاني است. و سرانجام ارزشهاي مهم از هويت تاريخي او تا چه حد در تحقق اهداف اجتماعي، سياسي و فرهنگي جامعه كارساز خواهد بود.
1- سيفزاده، حسين. «بحران هويت مشروعيت سياسي را به خطر مياندازد.» روزنامه خراسان، 30/5/78.
«نشريه: نامه پژوهش» «مؤلف: مهدي رهبري/صفحه: 57-56»
مفهوم هويت
هويت مجموعه معاني است كه چگونه بودن را در خصوص نقشهاي اجتماعي به فرد القاء ميكند. و يا وضعيتي است كه به فرد ميگويد او كيست و مجموعه معاني را براي فرد توليد ميكند كه مرجع كيستي و چيستي او را تشكيل ميدهد.
[برگرفته از مقاله جامعه ايراني، هويت ديني و چالشهاي آن نوشته محمدجواد چيتساز قمي]
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 174/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت
ميتوان هويت را در سايه واكاوي احساس تعلقات يك فرد به جامعه و عوامل همبستهساز آن معرفي كرد. بدين معنا و از يك زاويه ديد «هويت عبارت است از مجموعه خصائصي كه شخص يا احساس دروني را تعيين مينمايد. احساس هويت از مجموعه متفاوت احساسها تركيب ميشود مانند احساس وحدت، احساس همسازي، احساس تعلق، احساس ارزشي، احساس استقلال و احساس اعتماد سازمان يافته بر محور اراده موجود». … بر اين اساس هويت مجموعه خصائصي قلمداد ميشود كه از يك سو در سايه واخواني گونه يا گونههايي از تعلق خاطرها امكان تعريف صريح يك شخص از خود را فراهم ميسازد و از ديگر سو امكان صفبندي ميان او و اغيار را فراهم ميسازد و طبيعي است كه در پيجويي چنين تعلقاتي و به منظور تبيين مفهوم هويت، پارهاي بر تاريخ مشترك، برخي بر دين مشترك و ديگران بر زبان، فرهنگ، سنت، جغرافيا و… مشترك تأكيد ميورزند.
[برگرفته از مقاله انقلاب اسلامي و مقوله هويت، تأملي بر نگرش هويتي پايهگذاران انقلاب (امامخميني (ره) و شريعتي) نوشته محمدعلي صالحي]
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 111/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت
هويت به زبان خيلي ساده مانند شناسنامه است؛ ولي به جاي اينكه شناسنامه صوري و شكلي باشد، شناسنامهاي است كه بنيادهاي توجيهي انسان را در متن روابط بررسي ميكند. به تعبير ديگر از ريشهها با ما گفت و گو ميكند. يعني انسانها از هويت به عنوان شناسنامة ريشهها، براي توجيه خودشان در ارتباط با ديگران استفاده ميكنند. حتي به طور غيرمستقيم، براي جايگاه خود در خلقت نيز از آن بهره ميگيرند.
[برگرفته از مقاله «عوامل عناصر هويتساز در عصر ارتباطات» در گفت و گو با حاتم قادري، عضو هيئت علمي گروه علوم سياسي دانشگاه تربيت مدرس]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 71/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت
براي هويت… معاني و تعاريف متعدد ذكر شده، ليكن در مجموع هويت را ميتوان ويژگي يا كيفيتي دانست كه موجب تمايز و شناسايي فرد، قوم يا جامعهاي از يكديگر شود. در واقع هويت، عامل يا عواملي است كه فرد را از فردي و گروهي را از گروه ديگر مجزا مينمايد.
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 31/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت
هويت سرچشمه معنا و تجربه براي مردم است. هويت فرايند معنايابي يا معنابخشي بر اساس يك ويژگي فرهنگي يا مجموعه به هم پيوستهاي از ويژگيهاي فرهنگي است كه بر ديگر منابع معنايي اولويت داده ميشود.
«كتاب: فرايند جهاني شدن و چالشهاي فرهنگي» «مؤلف: دكتر غلامعلي افروز/صفحه: 7/نشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامي/تهران»
مفهوم هويت
… هويت يعني كيفيت يكسان بودن در ذات، تركيب و ماهيت و نيز يكسان بودن در هر زمان و همة شرايط. در هر حال هويت داشتن يعني يگانه بودن، ولي از دو جنبه متفاوت: همانند ديگران بودن در طبقة خود و همانند خود بودن در گذر زمان.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 224/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت اجتماعي از ديد روانشناسان اجتماعي
… روانشناسان اجتماعي و جامعهشناسان ميخواهند بر اين واقعيت تأكيد كنند كه احساس هويت [فردي] به واسطه ديالكتيك ميان فرد و جامعه شكل ميگيرد. آنها كم و بيش ميپذيرند كه هويت معمولاً در نگرشها و احساسات افراد نمود مييابد، ولي بستر شكلگيري آن زندگي جمعي است.
از ديدگاه ميد [جرج هربرت ميد]… تصويري كه فرد از خود ميسازد و احساسي كه نسبت به خود پيدا ميكند بازتاب نگرشي است كه ديگران از او دارند…
تاجفل هويت اجتماعي را با عضويت گروهي پيوند ميزند و عضويت گروهي را متشكل از سه عنصر ميداند. عنصر شناختي (آگاهي از اينكه فرد به يك گروه تعلق دارد)؛ عنصر ارزشي (فرضهايي درباره پيامدهاي ارزشي مثبت يا منفي عضويت گروهي)؛ و عنصر احساسي (احساسات نسبت به گروه و نسبت به افراد ديگري كه رابطهاي خاص با آن گروه دارند). بر اين اساس، هويت اجتماعي از ديدگاه تاجفل عبارت است از آن بخش از برداشت يك فرد از خود كه از آگاهي او نسبت به عضويت در گروه (گروههاي) اجتماعي سرچشمه ميگيرد، همراه با اهميت ارزشي و احساسي منضم به آن عضويت».
با توجه به چنين تعريفي ميتوان هويت اجتماعي را نوعي خودشناسي فرد در رابطه با ديگران دانست.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 224-223/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت
جامعهشناسان معتقدند كه هويت از يك سو بيانگر يكسري تمايزها و تفاوتها و از سوي ديگر نيز برتريخواهي نسبت به ديگران مي باشد. به تعبير ديگر هويت عبارتست از خصائل فردي و خصوصيات رفتاري يك فرد كه آن فرد به اعتبار همين خصلتها از ديگر افراد جدا ميشود و با توجه به اينكه عضو گروهي ميباشد، نسبت به ساير گروهها تفاوتهايي دارد. بنابراين فرد عضويت گروهي را مييابد كه نسبت به گروه ديگر متفاوت است. يعني من داراي يكسري خصوصياتي هستم به اعتبار اين خصوصيات در گروهي جاي ميگيرم كه شما آن خصوصيات را نداريد.
[گفتگو با دكتر علي بيگدلي دكتراي تاريخ از دانشگاه تولوز فرانسه درباره سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 172/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مفهوم هويت از ديدگاه روانشناسان
بيشتر روانشناسان و نظريهپردازان شخصيت، هويت را در درجه نخست امري فردي و شخصي ميدانند.
… البته اكثر اين دسته از نظريهپردازان، هويت اجتاعي را انكار نميكنند… از اين ديدگاه، هويت عبارت است از «احساس تمايز شخصي، احساس تداوم شخصي و احساس استقلال شخصي».
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 222/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت از ديدگاه مانوئل كاستل
… مانوئل كاستل هويت را همچون «فرايند ساخته شدن معنا بر پاية يك ويژگي فرهنگي يا يك دسته ويژگيهاي فرهنگي كه بر ديگر منابع معنا برتري دارند» تعريف ميكند. به نظر او همانگونه كه نقشها كارويژها را سازمان ميدهند، هويتها هم معنا را سازمان ميدهند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 225/نشر: ني/تهران»
مفهوم هويت از ديدگاه امامخميني(ره)
در تعريف هويت، … اين مفهوم از سويي كيستي انساني (من- ما) را مورد توجه قرار ميدهد و از سوي ديگر بيانگر نحوه تعلقات او به يك مقوله ثانوي است.
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 115/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
شكلگيري هويت
مكانيزمهاي هويتساز
مكانيزم اصلي كه هويت بر اساس آن شكل ميگيرد شامل ارزشها، طرز تلقيها و شناساييهاي فرد نسبت به جهان ميباشد. اين مكانيزمها زماني عمل ميكند كه عوامل هويتساز مانند يك سيستم در كنار هم قرار گرفته باشند، به نحوي كه عناصر مختلفشان با همديگر در تقابل نباشد و هيچ كدام با يكديگر تعارضي پيدا نكنند.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 50/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
عوامل هويتساز
مسئله هويت مسئله پيچيدهاي است؛ يكي به اين دليل كه موضوعي كاملاً شخصي است و شايد بتوان گفت شخصيترين موضوع براي هر فرد، هويت او ميباشد. از طرف ديگر ما ميبينيم كه منابع اجتماعي و عوامل فوق فردي هم در تشكيل هويت بسيار مهم هستند. …
[اين عوامل شامل:]
1- جهانبيني
2- دين
3- فرهنگ
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 49/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
نقش دين در هويتسازي
دين در تمدن بشري و هويتبخشي به جامعه نقشي اساسي دارد. هرچند دين نيز مانند زبان، نژاد و… شاخهاي از فرهنگ است ولي ميتوان، دين را اولين منبع هويتبخشي يك جامعه محسوب نمود. در ميان عناصري كه هويت يك جامعه را از جامعهاي ديگر تمايز ميبخشند، دين يكي از مهمترين عناصر است.
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 31/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
منابع و ابزارهاي اصلي هويت
… منابع و ابزارهاي اصلي هويت…
مكان و فضا … (ص 229)
زمان … (ص 236)
فرهنگ … (ص 238)
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 229-228 و 238-236/نشر: ني/تهران»
تداوم يكي از نيازهاي اصلي هويت
… يكي از پيشنيازهاي اصلي هويت، احساس تداوم در گذر زمان است و سابجكتيويتي مانند آگاهي از زمان قلمداد ميشود.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 246/نشر: ني/تهران»
زمان يكي از ابزارهاي هويت
… هرگونه هويت فردي و اجتماعي نيازمند تداوم فردي و اجتماعي است و چنين تداومي را احساس نميكنيم، مگر در صورتي كه وجود يك گذشتة معنادار را فرض كنيم. از لحاظ فردي، گذشتة مورد نظر همان «خاطره» است و از لحاظ جمعي، «تاريخ». هر فرد و گروه تداوم خود را بر خاطره و تاريخ استوار ميكند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 237-236/نشر: ني/تهران»
نقش زمان بر تداومبخشي هويت
فرد هنگامي ميتواند مدعي داشتن هويت باشد كه از تداوم خود اطمينان حاصل كند. اين تداوم چيزي نيست مگر احساس ثبات شخصيت در طول زمان. هويت بر تداوم استوار است و تداوم هم در چارچوب زمان معنا مييابد. حتي اگر تداوم به معناي منطقي آن باشد.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 236/نشر: ني/تهران»
زمان يكي از ابزارهاي هويت
… انسان در زمانهاي مختلف، هويتهاي متفاوتي كسب ميكند. ولي از آنجا كه از دگرگوني و بيثباتي گريزان است، روايتي تسليبخش از خويشتن ميسازد تا در قالب آن هويت واحدي را احساس كند. بيگمان يكي از ابزارهاي اساسي اينگونه روايتسازي، تلقي مكانيكي و خطي از زمان است. اين خط زماني، فرد و جامعه را با گذشته پيوند ميزند و به تجربههاي پرشمار و گوناگون زندگي فردي و اجتماعي در قالب خاطره و تاريخ، انسجام و كليت ميبخشد.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 237/نشر: ني/تهران»
زمان يكي از ابزارهاي هويت
زمان يكي… از عوامل هويتساز است. تقريباً بيشتر نظريهپردازان اين نكته را ميپذيرند كه زمان و فضا شرط لازم هويتيابي هستند و بدون آنها ساخت و نگهداري هويت ناممكن است.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 236/نشر: ني/تهران»
نقش محوري مكان در هويتسازي
نقش محوري مكان و فضاي مكانمند در هويتسازي و حفظ و باز توليد هويت را اينگونه ميتوان خلاصه كرد: هويت در درجه نخست عبارت است از متمايز بودن از افراد يا گروههاي ديگر، احساس تداوم و ثبات در طول زمان و احساس تعقل داشتن به جمع. بنابراين هرگونه هويتيابي و هويتسازي مستلزم ايجاد مرز و توسل به مرجعهاي ثابت و پايدار است و مكان مرزپذير و ثابت اين نيازها را به خوبي تأمين ميكند. به بيان ديگر، مكان دنيايي نسبتاً كوچك، باثبات و آشنا براي افراد و گروههاي انساني فراهم ميكند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 231/نشر: ني/تهران»
مكان يكي از ابزارهاي اصلي هويت (تأمين انسجام)
[يكي از كارهاي] هويتساز مكان به تأمين انسجام و همبستگي اجتماعي كه احساس تعلق داشتن به جمع را ممكن ميكند، معطوف است. در واقع توانايي مكان به انجام اين كار ويژه ثابت و مرزپذير بودن آن مربوط ميشود. همانگونه كه مكان با ساختن و حفظ مرزهايي روشن و نفوذناپذير نياز به متمايز بودن را تأمين ميكند، به واسطة محدود كردن روابط اجتماعي در قلمرويي نسبتاً كوچك و بسته، احساس تعلق به گروه را پديد ميآورد و تقويت ميكند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 231/نشر: ني/تهران»
مكان يكي از ابزارهاي اصلي هويت (تداوم داشتن)
مكان نه تنها مرزپذير و قابل تحديد است، بلكه ثبات نيز دارد. بنابراين با تأمين نياز به تداوم داشتن و پايدار بودن، از اين لحاظ هم منبعي مهم در تأمين هويت به شمار ميآيد. نظريهپردازان مختلف معتقدند كه انسان هنگامي احساس تداوم و پايداري ميكند كه در زندگي خود مرجعهايي ثابت و پايدار داشته باشد. مكان و سرزمين از جمله بهترين تأمينكنندههاي اينگونه مرجعها و دستآويزها هستند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 230/نشر: ني/تهران»
مكان يكي از ابزارهاي اصلي هويتساز
احساس متمايز بودن (از ديگران)، چونان جزء جداييناپذير هويت، نيازمند وجود مرزهاي پايدار و كم و بيش نفوذناپذير است. هر اندازه اين مرزها و تفاوتهاي مبتني بر آنها شفافتر و دقيقتر باشد، نياز به متمايز بودن از ديگران به خوبي تأمين ميشود و به هويت افراد و گروهها آسيبي جدي نميرسد. از آنجا كه ترسيم چنين مرزها و تفاوتهايي روي قلمرو مكاني و باز توليد و حفظ آنها در گفتمان مسلط آسانتر است، مكان و سرزمين به صورت بستري بسيار مناسب براي هويتسازي و تداوم بخشيدن به هويت در ميآيد.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 230/نشر: ني/تهران»
مكان و فضا يكي از ابزارهاي اصلي هويتساز
… هويت داشتن در درجه نخست به معناي خاص و متمايز بودن، ثابت و پايدار ماندن و به جمع تعلق داشتن است. هر فرد هنگامي خود را داراي هويت ميداند كه از تمايز، پايداري و در جمع بودن خود اطمينان حاصل كند. مكان و فضا مهمترين عواملي هستند كه اين نيازهاي هويتي انسان را تأمين ميكنند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 230/نشر: ني/تهران»
تأثير مكان و فضا بر هويت
در حالي كه مكان مرزپذيرتر و تحديدپذيرتر است، فضا مرزگريزتر و تحديدناپذيرتر است. مكان همواره به تثبيت و تصلب گرايش دارد. ولي فضا امور را سيالتر و آزادتر ميكند. مكان فاصله و جدائي ميآفريند، ولي فضا نزديكي و اختلاط. همچنين از آنجا كه مرزپذيري و قابليت تحديد فضا كمتر از مكان است، فضا منازعهپذيرتر از مكان است. در واقع به همين دليل است كه مكان قابل كنترلتر از فضا به شمار ميآيد.
همين خاصيتهاي متفاوت مكان و فضا، پاية تواناييهاي نابرابر آنها در زمينة ساخت و حفظ هويت است. از آنجا كه فضا مرز گريز و بستارناپذير است، نميتواند حريمي انحصاري و نسبتاً نفوذناپذير براي هويتها فراهم كند. بنابراين فضا به آساني به عرصة حضور و تاخت و تاز هويتها تبديل ميشود و امكان هويتيابي منفعلانة سنتي كم و بيش از بين ميرود. ولي مرزپذيري و قابل تحديد بودن مكان، دنياهاي محدود، معين و نسبتاً ثابتي به ارمغان آورده بود كه ساكنان آن دغدغة هويتي چنداني نداشتند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 235/نشر: ني/تهران»
نقش زمان و فضا در هويتسازي از ديدگاه استوارتهال
استوارتهال بيان ميكند، اگر هويت را نوعي نظام بازنمايي بدانيم، زمان و فضا مختصات اصلي اين نظام به شمار ميآيد. همة هويتها در فضا و زمان نمادين قرار ميگيرند…
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 236/نشر: ني/تهران»
نقش جامعه در هويتسازي
… هر جامعه بايد منابعي هويتبخش و معناآفرين را در اختيار اعضاي خود قرار دهد تا آنها بتوانند هويت يافته، زندگي خود را معنادار كنند…
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 228/نشر: ني/تهران»
چگونگي دستيابي به هويت
… حصول هويت و معنا در شرايطي ممكن است كه افراد احساس كنند ثبات و تداوم دارند، در عين متمايز بودن از انسانهاي ديگر با برخي از آنها همانند و همبسته باشند و داراي نظام معنايي مطلق و حتي برتر هستند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 245/نشر: ني/تهران»
نقش رهبران فكري در شكلگيري هويت
يكي از عوامل عمدهاي كه حداقل اگر نگوييم در شكلگيري، بلكه در بازبيني، اصلاح يا تداوم هويتها نقش دارد، مسئله رهبران فكري ميباشد. منظور كساني است كه ايدهها را در سطح جامعه منتشر ميكنند.
… هويت با انتخاب سر و كار دارد و بدين صورت نيست كه بتوان با بخشنامه يا دستورالعمل آن را اجرا كرد بلكه بايد دروني شود. بنابراين افكار و عقايد در اين عرصه نقش خيلي مهمي پيدا ميكنند.
كساني كه در توليد، توزيع و گسترش اين افكار در سطح اجتماع نقش عمدهاي را بازي ميكنند، طبعاً ميتوانند در شكل دادن به هويتها نيز نقش عمدهاي داشته باشند.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران.]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 64/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
شكلگيري هويتها در سطوح فردي و جمعي
هويتها چه در سطح فردي و چه در سطوح جمعي آن، حاصل تعامل و سازواري دو مجموعه عناصر پويا يا تغييرپذير و متحول و پايا يا نسبتاً ثابت هستند.
[برگرفته از مقاله هويت ملي؛ مؤلفهها، چگونگي پيدايش و تكوين آن» در گفتگو با دكتر نورالله قيصري: عضو هيئت علمي گروه انديشه سياسي پژوهشكده امامخميني و انقلاب اسلامي]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 91/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
پيشينه هويت در ايران
مسئله هويت يا پرسش از كيستي، براي ايرانيان، از قِبَلِ «ديگري» يعني «غرب» مطرح شد. يعني ايرانيان ابتدا اروپا را با تمام لوازم و شرايطش ديدند، و پس از آن بود كه اين پرسش برايشان مطرح شد كه پس ما كيستيم، در كجا قرار داريم، و چه بايد بكنيم؟ هرچه شناخت ايرانيان از غرب بيشتر شد، پرسش از هويت نيز براي آنان با عمق و شدت بيشتري مطرح گرديد.
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 74/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
پيشينه هويت در ايران
اساساً مسئله هويت از چه زماني براي ايرانيان مطرح شد؟ به نظر ميرسد اولين پرسشهاي ايرانيان از هويت خودشان، ناآگاهانه بوده و مقارن با آغاز حكومت قاجار شكل گرفته و همزمان با آغاز سلطنت فتحعليشاه (1788 م) خود را نشان داده است. اين پرسش براي اولين بار از سوي سفرنامهنويساني مطرح شد كه اگرچه اهل دانش و تفكر بودند ولي نميتوان آنها را به معني دقيق كلمه انديشمند دانست؟
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 74/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
سابقه پيدايش هويت
مسئله هويت بطور عام يك مفهوم فراگير است كه عمري برابر با عمر بشريت و تمدن دارد. در اين معنا زماني كه اولين گروههاي انساني به دور يك محور متشكل از مجموع عناصر و مؤلفههايي چون قوميت، نژاد، زبان و دين گرد- آمدند، صاحب هويتي شدند كه با افراد ديگري در جغرافيايي ديگر متفاوت بود.
[گفتگو با دكتر علي بيگدلي دكتراي تاريخ از دانشگاه تولوز فرانسه درباره سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 171/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
ويژگي هويت
ميان رشتهاي بودن هويت
هويت يك واژة اجتماعي، عاطفي و تاريخي است. امروزه برخي بر اين عقيدهاند كه هويت يك مقولة ميان رشتهاي است و دربرگيرندة رشتههاي روانشناسي، جامعهشناسي، سياست و تاريخ ميباشد.
[گفتگو با دكتر علي بيگدلي دكتراي تاريخ از دانشگاه تولوز فرانسه درباره سير تحول و تكوين هويت ملي در ايران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 172/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
نسبي بودن هويت
هويت نسبي است و نسبت به زمان و مكان تغيير ميكند. هويتها در گذشته حالت جبري داشتند؛ اما امروزه مختارانه هستند. به همين دليل هويتهايي كه قبلاً متصلب، خشك و انجمادي بودند، جاي خود را به هويتهاي منعطفتر و سيالتر با انتخابپذيري بيشتر ميدهند.
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 321/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
جنبه هژمونيك هويت
يكي … از ابعاد هويت، جنبة هژمونيك آن است. هژموني به معناي غلبه يكي از هويتهاي فردي يا خرده هويتها بر خرده هويتهاي ديگر و قرار گرفتن ساير خرده هويتها در ذيل آن هويت هژمونيك است در اين حالت است كه آن هويت هژمونيك، هويت ملي را ميسازد.
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 321/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
هويت امري تاريخي و محتمل
بر خلاف ديدگاه ساختارگراياني كه ميكوشند هويت را امري طبيعي و ثابت نشان دهند، بايد گفت كه هويت امري تاريخي و محتمل است. اين پديده همانند بسياري چيزهاي ديگر، محصول «زمان و تصادف» است و توسط منطق يا اصلي فراتاريخي تعيين نميشود.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 225/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت در دو حوزه فردي و جمعي
هويت در هر دو فردي و جمعي، گونهاي خودشناسي است، مقولهاي كه احساس تعلقات را واگويه نمايد و در عين حال انسجامبخش خودهاي دور افتاده از يكديگر باشد «هويت محصول خودشناسي فردي و گروهي است… انساني كه از خود تعريف ندارد و يا جامعهاي كه از خود برداشتي كلي ندارد عملاً واحدي از هم گسيخته، نامنسجم، غيرانداموار، از خود بيگانه و با خود ستيز است. بناچار همواره خودش را سنجهاي خارج از خود ارزيابي ميكند…» بنابراين هويت نه تنها در گرو حصول شناخت از خويش است كه بستري براي معرفي خويش، ابراز وجود، بازيگري و بالاخره نقشآفريني و در مقابل بيهويتي، انفعال، ركود، عزلت و بالاخره حذف و فناي از عرصه بودن، شدن و ساختن است.
[برگرفته از مقاله انقلاب اسلامي و مقوله هويت؛ تأملي بر نگرش هويتي پايهگذاران انقلاب (امامخميني (ره) و شريعتي) نوشته محمدعلي صالحي]
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 112/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
هويت مستلزم آگاهي و شناخت
«هويت داشتن» مستلزم آگاهي و شناخت از «خود» در مقابل «ديگري» يا «غير» است افراد انساني همواره در جست و جوي يافتن نوعي وجه تمايز از ديگر افراد و جوامع بشرياند. اين تكاپو براي كسب استقلال و خودبسندگي ريشه در فطرت و سرشت آدمي دارد و از نيازي عاطفي و رواني براي قائم به ذات بودن حكايت ميكند. از طرف ديگر هويت «با احساس تعلق» همراه است و هرآنچه كه آدميان به آن تعلق خاطر دارند، مباني شخصيت و هويت آنها را تشكيل ميدهد. از اين رو هويت از دو بعد كاملاً متمايز برخوردار است: احساس تعلق به آنچه خودي است و ميل به استقلال از هرچه غيرخودي است.
«نشريه: نامه پژوهش» «مؤلف: اسماعيل معظمپور/صفحه: 1»
ويژگي هويت
هويتها معناهايي كليدي هستند كه ذهنيت افراد را شكل ميدهند و مردم به واسطة آنها نسبت به رويدادها و تحولات محيط زندگي خود حساس ميشوند…
معناساز بودن هويت بر ساختگي بودن آن دلالت ميكند… پس هويت… چيزي طبيعي، ذاتي و از پيش موجود نيست، بلكه هميشه بايد ساخته شود.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 225/نشر: ني/تهران»
ويژگي هويت
هويت(Identity) به مثابه امري احساسي يا آگاهانه، واقعي يا خيالي، موجود يا جعلي معطوف به پاسخ به چيستي و كيستي انسانها به صورت انفرادي و جمعي است. «خودشناسي» و «ديگرشناسي» به منزله دو محور عمده در بحث هويت با معيارهاي مختلفي اعم از علمي يا غيرعلمي، بيطرفانه يا مغرضانه احساسي و سطحي يا آگاهانه و عميق مورد سنجش قرار ميگيرد.
«نشريه: نامه پژوهش» «مؤلف: مجتبي مقصودي/صفحه: 210»
ويژگي هويت
هويت در چارچوب و در گذر زمان ساخته ميشود. همچنين هويتها در جريان تحولات تاريخي و چكش خوردنها، آبديده ميشوند. [در نتيجه] جوامعي كه ميخواهند از هرگونه تحول هويتي جلوگيري كنند، در نهايت به بحرانهايي به مراتب عميقتر در مقاطع تاريخي ديگر دچار خواهند شد.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 67/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
راههاي بهبود وضعيت هويتي يك جامعه
براي آنكه قدرت سياسي و اجتماعي به بهبود وضعيت هويتي يك جامعه كمك كند، بايد داراي ويژگيهاي زير باشد:
اول: بتواند نوعي انسجام را حفظ كند و در چارچوب آن انسجام نيز گفت و گوها و گفتمانهاي هويتي به طور آزاد ميسر باشد. ولي اين تبادل آزاد بين گفتمانهاي هويتي نبايد منجر به بحرانهاي حاد شود و سبب فروپاشي آن جامعه گردد.
دوم: هويت بايد از يك مبناي عقلاني برخوردار باشد. زيرا به هر ميزاني كه درجه اين عقلانيت رو به كاهش برود، جنبه تعارضي آن رو به شدت ميگذارد. هرچه جنبه گفت و گويي، بر مبناي عنصر عقلانيت تقويت شود، احتمال فروپاشي آن نيز كاهش پيدا ميكند. بنابراين درجهاي از عقلانيت هم ضرورت دارد.
سوم: وجود درجهاي از همگوني كه نوعي تعادل اجتماعي و برابري در معناي حقوقي كلمه را تقويت كند، ضرورت دارد. هويتها بايد به گونهاي عمل كنند كه به ايجاد همگوني و يكدستي در سطوح جامعه، بدون از بين بردن تكثرها منجر شوند.…
چهارم: هويت بايد بتواند امكاناتي را جهت رشد داخلي و درونزايي يك ملت ايجاد كند. … هويت ملي زماني ميتواند شرايطي را براي رشد درونزاي يك ملت فراهم كند كه آن ملت بتواند در جامعه جهاني سهم داشته باشد. …
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 68/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
دو ديدگاه درباره هويت
[دو ديدگاه دربارة هويت وجود دارد:] اول، رهيافت يا ديدگاهي كه معتقد است هويتها- اعم از سطح فردي يا جمعي آن- و عناصر و مؤلفههاي سازنده آنها، اموري ذاتي و طبيعي هستند و تحت تأثير شرايط زماني و مكاني، كمتر دچار تغيير ميشوند. اين ديدگاه كه بر ثبات و تغييرناپذيري هويتها تأكيد ميكند، به «جوهرگرايي» معروف است.
دوم، ديدگاهي كه هويتها و عناصر سازندة آنها را معلول محيط- اعم از انساني و طبيعي- ميداند از اين ديدگاه هويتها «ساخته» ميشوند؛ نه اينكه از قبل موجود باشند. بر همين اساس، هويتها اموري تغييرپذيرند و بسته به تغييرات محيطي و شدت و ضعف وضعيتشان دچار تغيير و دگرگوني ميشوند. اين ديدگاه با عنوان «سازهگرايي» شناخته شده است.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ مؤلفهها، چگونگي پيدايش و تكوين آن» در گفتوگو با دكتر نورالله قيصري: عضو هيئت علمي گروه انديشه سياسي پژوهشكده امامخميني و انقلاب اسلامي]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 90/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
اهميت هويت
اهميت هويت در قوام ملتها
ملتي كه از هويتي مشخص و برتر بهره ميبرد به مراتب راسختر و نفوذناپذيرتر از اقوامي است كه خلقالساعه پديد آمدهاند و پس از مدتي نيز در تاريكخانه به دست فراموشي سپرده شدهاند. شناساندن هويت مردم به خويش اگر تنها عامل نباشد ولي يكي از جديترين و كاربرديترين عوامل قوام ملتهاست. اصرار و پافشاري غرب براي يافتن هويتي ساختگي و شخصيتهايي مصنوعي در جهت معرفي به ملل خويش، تأييدي بر اين ادعا است.
«نشريه: قدس» «مؤلف: محمد شكرخدايي/صفحه: 9»
انسجام بالاي هويتي در جوامع مدرن
… جوامعي كه به سطحي از عقلانيت و خودآگاهي رسيدهاند، از لحاظ هويتي از انسجام به مراتب بيشتري از جوامع نياكاني كه صرفاً بر مبناي عوامل طبيعي شكل گرفتهاند برخوردار ميباشند. بنابراين شكي نيست كه در اين موضوع ارتباط نزديكي بين شكلگيري مفهوم هويت ملي و مدرن شدن جوامع و مفهوم خلاقيت… وجود دارد … [در واقع] هويتهاي ملي بر ساختهاي از آگاهيهاي اعضاي آن جوامع هستند و تا مردم آن جوامع به درجهاي از آگاهي و مدرن شدن نرسيده باشند، اين هويتها از اساس و انسجام بالايي برخوردار نخواهند بود.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داوود ميرمحمدي/صفحه: 47/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
سطوح مورد توجه هويت از ديدگاه امامخميني(ره)
امام خميني (ره) در سه سطح فردي، ملي- اسلامي و ديني، پيجويي هويت را در صدر توجهات خويش قرار داده است. در سطح فردي از بندگي خدا و پرهيز از تسليم به غير سخن رانده، در باب هويت ملي- اسلامي… بر آن است تا با معرفي اسلام واقعي در قالب اسلام سياسي و تبيين ملزومات، آن تعلقات ديني ملت ايران را به چنين نگرشي از اسلام تقويت نمايد و در سايه آن از يكسو پيوندهاي قومي - منطقهاي، زباني و در يك معنا هويتهاي دون ملي را منسجم سازد و از ديگر سو با تعريف مليت و ايرانيت در ذيل مفهوم اسلام، هويت اسلامي ايراني را بازخواني كند و در سطحي بسيار عاليتر، ملل مسلمان را حول محور هويت ديني اسلامي وحدت بخشد و در كانون توجهات جهان اسلام قرار دهد.
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 116/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
اهميت هويت از ديدگاه امام خميني(ره)
در نظرگاه امام راه گريز از وابستگي، رجوع به مفاخر و ماثر ملي و فرهنگي و در يك كلام رجوع به هويت گمگشته ايراني مسلمان است.
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 117/نشر: انتشارات تمدن ايراني/ تهران»
بحران هويت
مفهوم بحران هويت
بحران هويت، پديده يا احساسي است كه از نوعي بيثباتي، اختلال يا كاركردها يا اجزاء موجود در نظام يا گسيختگي ساختي در يك من فردي يا اجتماعي گزارش ميدهد.
«كتاب: دين و توسعه فرهنگي» «مؤلف: دكتر محمد منصورنژاد/صفحه: 57/نشر: مؤسسه نشر علوم نوين/تهران»
چگونگي شكلگيري بحران هويت
اين بحران [بحران هويت] از تعارضي جدي كه در اذهان و افكار جوانان ايجاد شده است پديدار ميشود و در واقع مسبب ترديد جوانان در مورد هويت سنتي خودشان خواهد بود و به تبع آن تاريخ و فرهنگ نيز از اين مقوله مستثني نيست. اين عامل و عوامل ديگري كه بطور دقيق بر زندگي آنان مؤثر بوده، باعث شده كه آنان نگاه جدي به آينده و تاريخ آينده خود نداشته باشند… بحران هويت… مهمترين بحران فرهنگي است.
«نشريه: اعتماد» «مؤلف: سيدرسول موسوي/صفحه: 7»
چگونگي شكلگيري بحران هويت
آدميان براي معنا بخشيدن به زندگي، به تبيين روابط خود با ديگران و يا محيط طبيعي، در يك چارچوب ارزشي نياز دارند و هرگاه عناصر اصلي نظام ارزشي سست شوند، هويت فرد يا گروه، دستخوش عدم تعادل يا بحران ميشود.
«كتاب: دين و توسعه فرهنگي» «مؤلف: دكتر محمد منصورنژاد/صفحه: 57/نشر: مؤسسه نشر علوم نوين/تهران»
عوامل بحران هويت
هرگاه احراز هويت قومي يا ملي در جامعهاي ممكن و ميسور نگردد، آن جامعه با بحران هويت مواجه خواهد گرديد.
«نشريه: همبستگي» «مؤلف: سوزان كردستاني/صفحه: 7»
عوامل بحران هويت
بحران هويت يكي از مسائل اساسي كشورهاي در حال توسعه است. از آنجا كه بسياري از كشورها نتوانستهاند بحران هويت را حل كنند، پيدا شدن پديدههايي چون اينترنت كه حالت تفردگرايي دارد، ميتواند به گسيختگيهاي فراواني منجر شود. … در عين حال… حس انسانها به اينكه خودشان را در گروه ببينند … باعث تقويت موضع هويت ملي ميشود، در جوامعي كه قدمت تاريخي و غناي فرهنگي بيشتري دارند، هنوز اين حس وفاداري وجود دارد. ولي به هر حال پايههاي آن در حال ضعيف شدن بوده و شكاف نسلها را تقويت ميكند.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 63-62/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
دستهبندي بحرانهاي هويت
[بحران هويت به دو دسته تقسيم ميشوند:]
1- بحرانهايي كه تكاملي بوده و باعث ميشوند كه هويتها در يك دوره تاريخي، از يك حالت به حالتهاي ديگر تغيير شكل پيدا كنند، بدون اينكه دچار فروپاشي شوند.
2- بحرانهاي مخرب كه ناشي از عقب افتادن بحرانهاي اوليه ميباشد.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 67/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
مسائل مورد توجه در بحران هويت
اولين كاري كه در مورد تدبير بحران هويت ميتوان انجام داد، اين است كه سعي كنيم تا حد امكان از بروز نوع… [بحران مخرب] كه حل آن خارج از توان ميباشد جلوگيري كنيم. دومين كاري كه در مورد تحول هويتها، بايد مدنظر داشته باشيم اين است كه سير تحول هويتها هم تا حدودي بايد حالت طبيعي داشته باشد. چرا كه هويتها در طول تاريخ شكل ميگيرند و تكامل مييابند.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 67/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
بحران هويت
عمدهترين موضوعاتي كه در گستره آسيبشناسي هويت مطرح است عبارت است از: انجماد؛ مسخ و استحاله و نابودي هويت. انجماد مرحله آغازين آسيب ديدن هويت است. در اين مرحله، مكانيسمهاي سركوب و تحقير هويت فعالند و هنوز مقاومتهايي در برابر اين تهاجم مجال بروز مييابند. در صورت استمرار اين مرحله مقاومتها به تدريج كم دامنهتر و محدودتر ميشود و سپس ممكن است زماني فرا برسد كه هيچگونه مقاومتي در برابر تهاجم عوامل هويتفرسا صورت نگيرد. اين مرحله همان (مسخ) و (الينه شدن) است كه در حيطه بحران هويت قومي به ركود و سقوط شخصيتي و قومي در عرصه بحران هويت ملي، به فرهنگپذيري يك سويه و غيرفعال ميانجامد. مزمن شدن و بروز حالت مسخ و اليناسيون در زمينه هويت قومي و ملي، به تدريج به مراحل فاجعهآميزي نزديك ميشود كه در سطح بحران هويت قومي، به اضمحلال و نابودي قوم و در سطح هويت ملي، به حاكميت استعمار و برقراري استثمار منجر ميگردد.
«نشريه: همبستگي» «مؤلف: سوزان كردستاني/صفحه: 7»
جهاني شدن عاملي براي بحران هويت
… سرزمينزدايي ناشي از فرايند جهاني شدن، نوعي بحران هويت پديد ميآورد، چرا كه توانايي هويتسازي مكان را تحليل ميبرد و محل را به يك فضاي فرهنگي پيچيده تبديل ميكند. تحت تأثير فرايند جهاني شدن، فضا كه يك نامكان است به بستر زندگي اجتماعي تبديل ميشود و رابطة مستقيم و سادة ميان مكان و فرهنگ و هويت به هم ميخورد. آنچه جايگزين اين رابطه مستقيم و ساده ميشود، رابطه پيچيده و ديالكتيكي ميان هويت و فضاست. بيگمان فضاي گريزان از ثبات، تصلب و كليت يافتن، بستري امن براي هويتسازي فراهم نميكند.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 236- 235/نشر: ني/تهران»
جهاني شدن يكي از عوامل بحران هويتي
… فرايند جهاني شدن با سرزمينزدايي و فضامند كردن زندگي اجتماعي نوعي بحران هويت و معنا پديد ميآورد.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 245/نشر: ني/تهران»
تأثير جهاني شدن بر هويت
… اگر فرايند جهاني شدن، يك دنياي «بيزمان» پديد ميآورد، در واقع يكي از ابزارها و منابع اصلي هويتيابي را از بين ميبرد.(1)
1- Smith. آنتوني اسميت.
«كتاب: جهاني شدن، فرهنگ، هويت» «مؤلف: احمد گلمحمدي/صفحه: 238/نشر: ني/تهران»
بحران هويت در دوره قاجار
پس از سيطره و نفوذ غرب در ايران [در دورة قاجار]، هويت موجود ايراني در آن زمان، دستخوش تحول گرديد، برخي راهحل را در بازگشت به هويت ايراني قبل از اسلام ديدند، بعضي ديگر، برگرفتن فرهنگ غرب و غربي شدن را توصيه كرده و گروهي نيز بر هويت ايراني اسلامي پاي فشردند و در پي تلفيق هويت ايراني و اسلامي برآمدند.
«كتاب: دين و هويت» «به كوشش: محمد منصورنژاد/صفحه: 74/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
ويژگي جوامع روبرو با بحران هويت
[در جوامعي كه با بحران هويت مواجه هستند] افراد در عرصه هويت ملي به دنبال الگوهاي ملي براي تحول اجتماعي نميروند، يعني مقياس ملت به عنوان يك الگو، روزبهروز براي تحول ضعيفتر ميشود؛ اهميت خودش را در تعيين ارزشها و آرمانها از دست ميدهد.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 69/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
ويژگي جوامع روبرو با بحران هويت
جوامعي كه دستخوش بحران هستند، معمولاً حس آيندهنگري خودشان را از دست ميدهند. يعني مشكل توسعه پيدا ميكنند. در اين جوامع نوعي تفرقه ميان آرزوي دستيابي به توسعه، با ميل به توسعه وجود دارد.…[ در واقع] يك نوع تعارض رواني و شخصيتي در جامعه ايجاد ميشود.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 70- 69/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
عوامل مصون ماندن هويتها از بحران
يكي از عواملي كه باعث ميشود هويتها مصون بمانند و كمتر شكننده شوند، اين است كه رشد طبيعي داشته باشند. لذا بايد شرايط رشد و تكامل هويتها را هم در طول تاريخ فراهم آورد. بنابراين سياستگذاريها نبايد زياد سفت و سخت باشد. زيرا خيلي وقتها جنبه تصنعي پيدا ميكند و باعث شكنندگي و اضمحلال هويتها ميشود.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 68-67/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
نتايج بحران هويت
بحران هويت و تزلزل در نظام ارزشي و سستي تعلقات اجتماعي و دلبستگيهاي خانوادگي ثمرهاي جز ناامني رواني و دغدغه دروني، نگرشهاي نامعقول و رفتارهاي نامتعادل و تهاجمي در پي نخواهد داشت.
«كتاب: فرايند جهاني شدن و چالشهاي فرهنگي» «مؤلف: دكتر غلامعلي افروز/صفحه: 33/نشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامي/تهران»
تبعات بحران هويت در ميان اعضاي جامعه
بحران هويت در اغلب موارد، اعضاي يك جامعه را وادار ميكند كه در مورد علل و ريشههاي بروز اين بحران بينديشند و به طور طبيعي براي حل آن چارهجويي كنند.
[برگرفته از مقاله «هويت ملي؛ رويكرد انتزاعي به خرده هويتها» در گفتگو با دكتر جهانگير معيني علمداري: عضو هيئت علمي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران]
«كتاب: هويت ملي در ايران» «گردآوري: داود ميرمحمدي/صفحه: 70/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
تأثير بحران هويت و… بر بحران فرهنگي
بحران فرهنگي در اثر بحرانهاي هويت، مشروعيت و مقبوليت به وجود ميآيد. سه بحران فوق باعث ايجاد چالشهاي جدي در راه امور فرهنگي ميشود.
«نشريه: اعتماد» «مؤلف: سيدرسول موسوي/صفحه: 7»
انواع هويت
هويت فردي و اجتماعي
هويت در يك تقسيمبندي به دو نوع است: 1- هويت فردي 2- هويت اجتماعي.
براي شناخت هويت فردي، يك شخص با ويژگيهاي فردي مورد بررسي قرار ميگيرد كه بيشتر در علم روانشناسي كاربرد دارد. ولي در هويت اجتماعي ما با يك نسل روبرو هستيم.
«كتاب: دين و هويت» «مؤلف: به كوشش محمد منصورنژاد/صفحه: 31/نشر: انتشارات تمدن ايراني/تهران»
منبع این پست:http://delshodeh.ir/