میل کلی : به لحاظ علم نجوم زاویه ای است روبرو به قوسی از دایره که بین منطقه البروج و استوای سماوی( معدل النهار) قرار گرفته است( به کتاب میل کلی یا کتاب دروس هیات و دیگر رشته های ریاضی  جلد ۱ علامه حسن زاده آملی مراجعه شود) . این زاویه در حال حاضر حدود ۲۳ درجه و ۲۷ دقیقه  می باشد این زاویه تا جایی که در مکتوبات نجومی موجود است در گذشته از میزان حدود ۲۳ درجه و ۵۳ دقیقه اندازه گیری شده است و با اندازه گیری های رصدی مشخص شده که  این زاویه در هر سال شمسی به میزان حدود ۵/. ثانیه فلکی کم می شود از این مطلب  حضرت علامه حسن حسن زاده آملی ۱۴ نتیجه  عجیب و بکر و راه گشا که حاکی از شهود عرفانی و عمق اشراف ایشان به علم ریاضیات عالیه( مثلثات کروی و ...) و علم هیات می باشد می گیرند که در جلد سوم کتاب ۱۰۰۱ نکته مفصل آن آمده است ( همچنین شرح آن در کتاب اسرار حج حضرت استاد صمدی آملی نیز ذکر شده است )که در اینجا  صرفا به چند مورد از آن به طور خلاصه اشاره می شود :

۱) همینطور که این زاویه رو به کاهش می رود وقتی که این دو دایره برهم منطبق شدند آب کل کره زمین را فرا می گیرد( این فراگیری آب دفعی نیست و به تدریج است) و زندگی این دوره آدمیان برچیده می شود و با محاسبه ریاضی این زمان حدود ۱۸۶۰۰۰ سال دیگر رخ خواهد داد که این اتفاق همان به تعبیر قرآن رتق است و سپس پس از مدتی فتق رخ خواهد داد و این دو دایره مجددا از هم جدا شده و دحو الارض دوباره اتفاق خواهد افتاد .در این دوره از زندگی بشر روی سطح زمین چون زمین کروی شکل کامل نیست وقتی فتق اتفاق افتاد چون این زاویه از سمت شمال باز شده است لذا شمال کره زمین خشکی بیشتری دارد  و آبها بیشتر سمت جنوب زمین آمده اند و اولین نقطه ای که از زیر آب که کل کره زمین را فرا گرفته بود خارج شد همان مکانی است که کعبه در آن بنا شده است! در دوره بعدی شاید از سمت جنوب کره زمین فتق اتفاق افتد و لذا خشکی زمین بیشتر در سمت جنوب خواهد بود !

۲) طبق یکی از بطون آیه    و اذ قال ربک للملائکه انی جاعل فی الارض خلیفه ....(بقره ۳۰ ) پس از انفتاح دو دایره عظیمه فوق (فتق) دحو الارض رخ خواهد داد و باز انسان به تولد و سپس به توالد به وجود می آید( تولد خلق انسان بدون پدر و مادر را گویند و توالد از پدر و مادر)و این آدمیان بوجود آمده جانشینان آدمیان دوره پیشین اند

۳) نتیجه سوم این است که یکی  از معانی  سموات و ارض که در ابتدای این متن در آیه آمده  دو دایره عظیمه استوای سماوی(معدال النهار) و منطقه البروج است و مراد از رتق انطباق این دو  و مراد از فتق انفتاح این دو است.

۴) این که در روایات داریم که عالم ها و آدم ها بسیار متعددند   یک وجه معنی آن منظور همین تعدد خلق جدید بر مبنای رتق و فتق است .

۵) اعتقاد به رجعت ناظر به همین انطباق و انفتاح دو دایره عظیمه است  بدین معنی که انسان در هر دوره پس از دحو الارض به تولد و سپس به توالد به وجود می آید و چون انسان نیاز به دستور العمل و انسان کامل برای راهنمایی دارد لذا انسانهای کامل که سفرای الهی اند برای ارشاد آدمیان مبعوث می شوند و اینان به همان روحانیت سفرای پیشین اند.

۶ ) در انطباق مذکور انقراض نسل موجودات خشکی رخ می دهد نه لزوما موجودات دریایی لذا است که می بینیم تعدد موجودات آبی در حال حاظر هم بیش از موجودات خشکی است!